Mạc Cửu, người có công khai phá hình thành vùng đất Hà Tiên

Screen Shot 2018-01-18 at 5.05.49 PMChâu Trần 18/01/2018
MKR- Mạc Cửu hay còn gọi là Mạc Hính Cửu (1655 – 1735), là một thương gia người Hoa xứ Quảng Đông đã có công khai phá, hình thành vùng đất Hà Tiên (Kiên Giang) ở Việt Nam.Đầu thế kỷ 18, khi thế lực triều đình nhà Thanh (tại Trung quốc ) vững mạnh, sự kháng cự của các cựu thần nhà Minh đã dần trở nên yếu ớt. Căn cứ địa kháng chiến “phục Minh” ở vùng Quảng Đông, Đài Loan tan rã. Một số tướng nhất quyết không đầu hàng, đã mang quân binh và gia quyến vượt biên xuôi về phương Nam.Trong số này, có một thương buôn tên Mạc Cửu, ông đầu tiên đến trú tại phủ Nam Vang nước Cao Miên. Ông thấy ở phủ Sài Mạt của nước này, các người Việt, người Hoa, Cao Miên, và Đồ Bà (Chà Và)…thường tụ tập đánh bạc, nên mở trường đánh bạc để lấy xâu, việc kinh doanh chẳng bao lâu mà trở nên giàu có.

Về sau, triều chính nước này rối ren, triều thần gièm pha, vua Cao Miên đã ban cho Mạc Cửu một chức quan nhỏ và đày sang Mương Khảm (một vùng đất mới) còn hoang vu rậm rạp để cai quản và mở mang bờ cõi.

Vốn xuất thân là một thương nhân có óc tổ chức, kinh doanh nên ông chiêu mộ dân Việt Nam lưu tán ở các xứ Phú Quốc, Lũng Kỳ (hay Trũng Kè, Lũng Cả -réam), Cần Bột (Cần Vọt – Kampôt), Hương Úc (Vũng Thơm – Kompong Som), Giá Khê (Rạch Giá), Cà Mau mở phố xá, xây thành lũy, đẩy mạnh khai hoang lập ra ở nơi này bảy thôn trải dài ven biển từ Kompong Som (Chân Lạp) kéo dài đến tận Cà Mau.

Ông Mạc Cửu đã lập các ấp rải rác từ Vũng Thơm, Trủng Kè, Cần Vọt, Rạch Giá, Cà Mau. Hà Tiên trở thành thương cảng quan trọng, thôn ấp định cư nằm sát mé biển, thuận tiện cho ghe thuyền tới lui, hoặc ở đất cao theo Giang thành, sông Cái Lớn, sông Gành Hào, Ông Đốc để canh tác.

Với chủ trương để cho dân khai hoang tự do, không thu tô thuế, chỉ đứng ra tổ chức mua sản phẩm để bán lại cho khách buôn. Chính điều này đã quy tụ dân cư đến Mương Khảm ngày càng đông. Ghe thuyền các nơi, kể cả nước ngoài đến mua bán tấp nập.

Tiếng đồn vang xa, lưu dân gốc Hoa từ khắp nơi trong vịnh Thái Lan xin vào đây lập nghiệp, dần dần vùng đất này trở thành một lãnh địa phồn vinh với tên gọi mới: Căn Khẩu Quốc. Đảo Koh Tral cũng đổi tên thành Phú Quốc (vùng đất giàu có).

Trong khoảng thời gian từ 1687-1688, quân Xiêm tiến vào cướp phá Mương Khảm, bắt Mạc Cửu đưa về Xiêm ở Vạn Tuế Sơn. Sau đó, ông trốn về Lũng Kỳ (Lũng Cả), dân xiêu tán tụ về với ông ngày một đông, nhưng do địa thế vùng này chật hẹp, đến vào khoảng năm 1700, ông lại trở về Phương Thành (vùng Hà Tiên hiện nay).

Lúc này ở Gia Định, các chúa Nguyễn đã lập xong phủ Gia Định. Người Việt và các di thần người Hoa đang định cư yên ổn. Nhận thấy muốn tồn tại phải có thế lực đủ mạnh để bảo vệ, che chở cho lãnh địa mà ông đã tốn công gây dựng.

Sau khi cân nhắc, vào năm 1708, Mạc Cửu cùng thuộc hạ là Lý Xá, Trương Cầu đem lễ vật đến xin thần phục. Sách Gia Định thành thông chí chép: “Mạc Cửu sai thuộc hạ là Trương Cầu, Lý Xá dâng biểu trần trình lên kinh đô Phú Xuân khẩn cầu xin được đứng đầu trông coi đất ấy.

Tháng 8 năm 1708, chúa Nguyễn Phúc Chu, chuẩn ban cho Mạc Cửu làm Tổng binh trấn Hà Tiên và phong tước là Cửu Ngọc hầu. Mạc Cửu lo xây dựng dinh ngũ và đóng binh tại Phương Thành (Hà Tiên), từ đó dân càng qui tụ đông đúc.

Tháng 5 năm Ất Mão (1735), Tổng binh Hà Tiên Cửu Ngọc hầu Mạc Cửu mất, thọ 78 tuổi, con trưởng dòng chánh là Mạc Tông tự là Thiên Tứ dâng cáo tang”.

Ngày 07/09/2008, thị xã Hà Tiên – Kiên Giang đã tổ chức lễ khánh thành tượng đài danh nhân Mạc Cửu và kỷ niệm 300 năm ngày thành lập trấn Hà Tiên (1708-2008). Báo người lao động có bài đăng tải có đoạn ghi:

Ông Mạc Cửu là người có công đầu khai phá và tập hợp lực lượng chống lại các thế lực xâm lăng giữ gìn vùng đất Hà Tiên. Sau hơn 30 năm cai quản, ông đã biến vùng đất hoang sơ trở thành nơi có cảnh quan hữu tình, xây dựng Hà Tiên thành một chiến lũy biên cương với những công trình thành quách đền đài, phố chợ, biến nơi đây trở thành một đầu mối giao thương kinh tế trong vùng và khu vực.

Mạc Công miếu, khi xưa thờ Mạc Cửu, Mạc Thiên Tích, Mạc Tử Sanh. Hiện nay là Đền thờ họ Mạc nơi chân núi Bình San.

Ảnh: Toàn thể nhân dân lần lượt dâng hương tưởng niệm tại tượng đài Mạc Cửu
Tham khảo:
(*): http://baodatviet.vn/van-hoa/nguoi-viet/gia-toc-ho-mac-vn-co-mot-co-con-gai-la-yeu-quai-2236174/
(**): http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/khanh-thanh-tuong-dai-danh-nhan-mac-cuu-238418.htm

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s